Men lam: vì sao lớp vẽ gốm của chúng tôi chỉ dùng một màu

Lớp vẽ gốm ở Xưởng 68 chỉ có một hũ men: men lam, màu xanh coban. Lúc đầu nhiều khách hỏi sao không có thêm màu đỏ, màu vàng. Sau hai giờ, phần lớn đều hiểu. Bài này kể lại vì sao chúng tôi chọn một màu, một buổi học diễn ra thế nào và bạn mang về được gì.

Men lam là gì

Men lam là cách gọi quen của lối gốm vẽ lam dưới men: họa tiết vẽ bằng màu xanh coban lên xương gốm, phủ một lớp men trong rồi nung ở nhiệt độ cao. Khi nung, coban chuyển thành màu xanh lam đậm nhạt khác nhau, tùy độ dày của nét vẽ.

Gốm hoa lam có lịch sử lâu đời ở Việt Nam. Dòng gốm Chu Đậu ở Hải Dương, phát triển mạnh khoảng thế kỷ 15–16, từng được xuất khẩu đi nhiều nơi; nhiều hiện vật nay nằm trong các bảo tàng lớn. Muốn đọc thêm, xem trang về gốm Chu Đậu trên Wikipedia. Ở Sài Gòn, Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố cũng có những phòng trưng bày gốm, cách khách sạn chừng 15–20 phút đi bộ.

Vì sao chỉ một màu men lam

Khi chỉ có một màu, bạn phải nghĩ bằng độ đậm nhạt: nét cọ đầy men thì xanh thẫm, nét cọ khô thì nhạt như mây. Một bông hoa, một con cá hay vài dòng chữ cũng đủ thành một chiếc đĩa đẹp.

Có ba lý do khác. Người mới cầm cọ thường lo chọn màu hơn là lo nét vẽ; bớt màu đi thì họ tập trung vào nét. Men lam dễ đoán khi nung, ít bất ngờ xấu, nên hầu như ai cũng hài lòng với chiếc đĩa của mình. Và men lam hợp với chính ngôi nhà: sàn gạch bông xanh coban ở sảnh, bức tường gốm 48 mảnh trong Suite Nghệ Sĩ, tất cả cùng một màu.

Một buổi học vẽ gốm men lam

Buổi học bắt đầu bằng mười lăm phút luyện nét trên giấy: nét đậm, nét nhạt, nét kéo dài. Sau đó mỗi người nhận một chiếc đĩa hoặc bát gốm mộc đã nung sơ, một cây cọ lông mềm và một chén men lam pha sẵn.

Giáo viên đi quanh bàn, chỉ cách cầm cọ, cách xoay đĩa để nét tròn đều, cách sửa khi lỡ tay: gốm mộc hút men nhanh, nên nét đã vẽ thì khó xóa, chỉ có thể biến nó thành một phần của hình. Nhiều khách vẽ hoa, cá, lá tre; có người viết tên người thương, có người vẽ lại chiếc máy in ở sảnh.

Buổi học kéo dài khoảng hai giờ, có trà và bánh ở giữa giờ. Không cần biết vẽ trước; những chiếc đĩa đẹp nhất đôi khi là của người chưa từng cầm cọ.

Sau buổi học: tráng men và nung

Sau buổi học, đĩa được tráng men trong và nung trong lò của một xưởng gốm đối tác. Bảy ngày sau bạn nhận lại ở lễ tân, hoặc khách sạn gửi bưu điện về nhà. Gốm men lam sau khi nung dùng được cho đồ ăn hằng ngày.

Khi nung, màu men sẽ đậm hơn lúc vẽ, nét cũng sắc hơn. Đó là khoảnh khắc nhiều khách thích nhất: mở hộp ra và thấy chiếc đĩa của mình đã thành gốm thật.

Mẹo cho buổi vẽ men lam đầu tiên

Vẽ ít hơn bạn nghĩ. Một nhành lá ở mép đĩa thường đẹp hơn cả một khu vườn chen chúc ở giữa. Để lại khoảng trắng: nền gốm trắng là một phần của bức vẽ, giống như giấy trắng trong tranh mực.

Tập trước trên giấy nháp đúng kích thước chiếc đĩa. Khi đã chắc hình, chấm nhẹ vài điểm mốc bằng bút chì lên gốm mộc; bút chì sẽ cháy hết khi nung. Thử độ đậm của men lam trên mặt sau đĩa trước khi vẽ mặt chính.

Cuối cùng, ký tên hoặc ghi ngày ở đáy đĩa. Nhiều năm sau, đó sẽ là phần bạn thích nhất.

Men lam ở khắp Xưởng 68

Nếu bạn ở Suite Nghệ Sĩ, bức tường gốm men lam 48 mảnh sau bồn tắm là tác phẩm cùng tinh thần với lớp học: mỗi mảnh vẽ một món đồ trong nhà in cũ, con chữ chì, cuộn giấy, chiếc kéo xén. Ở sảnh, hãy nhìn xuống sàn: gạch bông xanh coban là thứ đầu tiên chúng tôi quyết định giữ lại khi cải tạo. Ở Mực, cà phê được rót vào những chiếc ly và đĩa men lam làm cùng xưởng gốm đối tác.

Học xong một buổi, bạn sẽ nhìn những chi tiết ấy theo cách khác: thấy nét nào vẽ nhanh, nét nào ngập ngừng, chỗ nào người thợ để lại khoảng trắng.

Lịch học và giá

Lớp mở thứ Ba, thứ Năm và thứ Bảy lúc 15:00, mỗi lớp 4–8 người, 590.000 ₫/người, đã gồm vật liệu và phí nung. Khách lưu trú được ưu tiên chọn suất; khách ngoài đặt trước ít nhất 1 ngày. Xem lịch và đặt chỗ ở trang workshop & trải nghiệm.

Nếu muốn ở lại và học cùng người thương, Gói Sáng tạo gồm hai đêm ở Loft Ban Công, một buổi vẽ gốm men lam cho 2 người và bữa tối trên sân thượng; chi tiết ở trang ưu đãi. Muốn tặng một buổi vẽ gốm, xem thẻ quà tặng.

Men lam ở nhà: giữ đĩa thế nào

Đĩa men lam bạn vẽ được nung ở nhiệt độ cao nên dùng đựng đồ ăn hằng ngày được. Rửa bằng tay với nước ấm là bền nhất; tránh để đĩa va vào nhau trong bồn rửa. Nếu nhận đĩa qua bưu điện, xưởng gói kỹ bằng giấy và hộp. Nhiều khách treo đĩa men lam lên tường như một bức tranh nhỏ, nhắc lại một buổi chiều ở Sài Gòn. Muốn học lại, Xưởng mở lớp vẽ men lam thứ Ba, thứ Năm và thứ Bảy lúc 15:00.

Thông tin về khách sạn trong bài là ví dụ minh họa của web mẫu Sổ Lưu Trú.